महाभारत कथा (३ ०)

समोर साक्षात अर्जुनाला पाहून राजपुत्र उत्तर भारावला होता. ज्याच्या पराक्रमाची, धनुर्विद्येची अनेक वर्णने त्याने आजवर ऐकली होती, तो वीर साक्षात समोर असलेला पाहून उत्तर हर्षभरित झालेला होता. अर्जुनाने त्याला सांगितले की रथाचे सारथ्य आता त्याने करायचे आहे. रथ परत माघारी रणांगणाकडे निघाला होता, उत्तराच्या मनात आता किंचितही भय नव्हते.

शस्त्रसज्ज होऊन अर्जुन कौरवसेनेला सामोरा गेला, त्याच्याकडे असलेल्या विविध अस्त्रांचा त्याने प्रयोग केला आणि त्याला प्रतिकार करणे कौरव योद्ध्यांना अशक्य झाले होते, कौरव सेना पराभूत झालेली होती. या प्रसंगाची एक कथा अशीही सांगतात की अर्जुनाने संमोहन अस्त्राचा प्रयोग केला आणि सर्व सैनिक बेशुद्ध झाले. अर्जुनाने त्यांचे हातपाय बांधून त्यांची शस्त्रे आणि वस्त्रे काढून घेतली होती. पण त्याच सेनेमध्ये भीष्म, द्रोण होते त्यामुळे अर्जुनाने असेच केले असेल असे काही नक्की सांगता येत नाही. 

कौरव सेनेचा पराभव होऊन विराट राजाला त्याचे पशुधन परत मिळाले होते. सुमारे एक वर्ष पांडव आणि द्रौपदी विराटनगरीमध्ये, दरबारात आणि राजवाड्यामध्ये वास्तव्य करीत होते हे त्याला आत कळले होते. पांडवांनी वास्तव्यासाठी विराटनगरीची निवड करणे हे त्याला अभिमानास्पद वाटत होते, अशा प्रकारे का होईना तो पांडवांचा सहाय्यकर्ता झालेला होता. 

अर्जुनाच्या सहाय्याने राज्यावरील संकट दूर करण्यात महाराजांना यश आले होते आणि त्यासाठी महाराज आणि महाराणी कृतज्ञ होते. त्यांनी पांडवांचे पुनःपुन्हा आभार मानले. राजाने राजकुमारी उत्तरेचा विवाह अर्जुनाबरोबर व्हावा अशी इच्छा व्यक्त केली, पण अर्जुनाने विनम्रपणे नकार दिला. अर्जुन आजवर उत्तरेचा नृत्यशिक्षक होता आणि गुरु नेहमीच पितृस्थानी असतात. उत्तरा अर्जुनासाठी कन्येसामान होती म्हणून त्याने विवाहप्रस्तावास नकार दिला. परंतु विराटराजाचा अवमान होऊ नये आणि राजनैतिक संबंधांमध्ये कटुता येऊ नये म्हणून उत्तरेचा विवाह सुभद्रेचा पुत्र अभिमन्यू यांच्याशी व्हावा असा प्रस्ताव त्याने महाराजांसमोर ठेवला आणि राजाने मोठ्या आनंदाने सहमती दर्शवली. या विवाहामुळे पांडवांना एका सामर्थ्यशाली राजाचे पाठबळ प्राप्त झाले होते ज्याची त्यांना आता खरोखर गरज होती. 

मात्र आता एक नवीन पेच निर्माण झाला होता. दुर्योधनाच्या मते पांडवांचा अज्ञातवासाचा काळ पूर्ण होण्यापूर्वी अर्जुन स्वस्वरूपामध्ये प्रकट झालेला आहे आणि कीचकवधामुळे भीमाची ओळखसुद्धा उघड झालेली आहे त्यामुळे त्यांनी नियमानुसार पुन्हा बारावर्षांसाठी वनवास स्वीकारायला हवा. परंतु भीष्म, द्रोण, विदुर आदी ज्येष्ठांनी निर्णय दिला, अर्जुन स्वस्वरूपात प्रकट होऊ शकला याचे कारण त्याला मिळालेल्या शापाची वर्षपूर्ती झालेली होती. युद्धसमाप्तीपूर्वी अज्ञातवासाचा कालावधी पूर्ण झालेला होता. आणि कीचकवधावेळी आणि नंतरही भीम वल्लभ म्हणूनच सर्वांना परिचित होता त्यामुळे अज्ञातवासाचा नियमभंग झालेला नाही. पांडवांनी वनवास आणि अज्ञातवासाच्या सर्व नियम आणि अटींची पूर्तता केलेली आहे आणि म्हणून पांडवांनी पुन्हा वनवास भोगण्याचे काहीच कारण नाही. 

पांडवांना हस्तिनापुरापासून दूर ठेवण्याचे दुर्योधनाचे प्रयत्न फोल ठरले होते. त्याच्यासमोर पांडवांचे आव्हान होते, त्याला वाटले होते तसे तेरा वर्षांच्या कष्टप्रद अनुभवांनी पांडवांचे सामर्थ्य घटले नव्हते. तो स्वतः, कर्ण आणि इतर योद्धे असलेल्या सेनेचा अर्जुनाने लीलया पराभव केलेला होता. त्याच्या राजपदाचे भवितव्य पुन्हा एकदा अनिश्चित झालेले होते.

पांडव हस्तिनापुरामध्ये येऊन दाखल झाले होते. जनतेने अत्यानंदाने त्यांचे स्वागत केले. पांडवांनी स्वकर्तृत्वाने भरभराटीस आणलेले इंद्रप्रस्थाचे साम्राज्य हस्तिनापूर सम्राटांच्या आधिपत्याखाली होते. पांडव निर्धन आणि निर्वासित होते, पण त्यांच्या साहाय्याकरता स्वतः द्वारकाधिपती श्रीकृष्ण तिथे आलेले होते. पांडवांना कसलेही भय नव्हते, चिंता नव्हती कारण, 

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।

तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥

जिथे युगंधर श्रीकृष्ण आणि धनुर्धारी अर्जुन असतील तिथे सुख, समृद्धी आणि विजयीश्री असणारच. 

***