अनाहूत पाहूणा (१)

म्हणी, वाक्प्रचार आणि सुविचार  हे भाषेचे अलंकार आहेत. मराठी भाषा  सुंदर आणि अनुभवातून घडलेल्या हिरे माणकांनी समृद्ध झालेली आहे. भाषेची अशी जडणघडण अनुभवी  आणि शहाण्या विद्वान आणि विदुषींनी केलेली आहे.  केवळ मनोरंजन नाही तर प्रबोधन सुद्धा व्हावे या हेतूंनी त्यांची रचना केलेली आहे. म्हणी आणि वाक्प्रचार हे सहसा सर्वसामान्यांच्या आयुष्यात घडलेल्या प्रसंगावरून आणि आलेल्या अनुभवांच्या आधारे रूढ झालेले असतात. त्यातून काही अनुभवलेल्या, घडलेल्या  गोष्टी समजतात आणि "पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा" या उक्तीनुसार शहाणपण येते. 

अशीच एक पूर्वापार चालत आलेली आणि अनेकांनी स्वतः अनुभवलेली अशी एक म्हण आहे, 

"भटाला दिली ओसरी आणि भट हातपाय पसरी"  

वरकरणी खट्याळ, खेळकर वाटणारी ही म्हण, आयुष्यातील त्रासदायक घटनेचे, काळाचे अचूक वर्णन करते. कुणाला मदत करायला जावे आणि त्याने आपले घरच काबीज करावे असा अर्थ आहे.  

मी ही  कथा माझ्या शब्दात लिहिली आहे (मूळ कल्पना माझी नाही, मी  कल्पना विस्तार केला आहे फक्त) आणि AI  च्या साहाय्याने त्याचे चित्रकथेमध्ये रूपांतर केले आहे. 

AI संबंधी अनेक दावे, प्रतिदावे केले जात आहेत. त्या चर्चेमध्ये सहभागी व्हावे इतकी tech savvy मी नाहीये. खरे सांगायचे तर तंत्रज्ञान वगैरे क्षेत्रात मी अडाणी, अशिक्षित आहे. पण तरीही मी ते तंत्रज्ञान माझ्या फायद्याकरता वापरण्याचा प्रयत्न, माझ्या कुवतीनुसार केला आहे (त्या बदल क्षमस्व!). पण असे म्हणायला हरकत नाही की,  "AI  बडी कामकी चीज है! "

स्वस्तीनगर हे एक लहानसे गाव होते. गावातील जीवन संथ आणि शांततापूर्ण होते. 

त्या गावात राधाबाई नावाची वुद्ध स्त्री राहात असे.
पतिनिधनानंतर घर, शेतीवाडी आणि पाळीव प्राणी या सर्वांची व्यवस्था तिलाच करावी लागत असे.
तिची मुले आणि मुलगी दूर शहरात राहात असत.
तिला घर आणि शेतीच्या कामामध्ये रामू मदत करीत असे.
रामू तिचा विश्वासू नोकर होता. 

 एके दिवशी मुसळधार पाऊस पडत होता. रात्रीची वेळ होती. जो तो आपापल्या घरी सुखरूप होता.

 रस्ते निर्मनुष्य होते. आणि एक वाटसरू आश्रय शोधत होता. 

   एका घरासमोर तो थांबला. घराच्या ओसरीवर एका कंदील मंद प्रकाश देत होता.
 त्याने आवाज दिला, "कोणी आहे का घरात?"

ते घर राधाबाईचे होते. वाटसरूने हात जोडून तिला विंनती केली.
त्याला रात्रीपुरता आश्रय हवा होता. 

                      तिने त्याला रात्रीपुरता आश्रय देण्याचे मान्य केले. 

           पण उजाडताच त्याने घरातून निघून जायला पाहिजे असेही सांगितले. 

          वाटसरूने अट मान्य केली. परंतु  सकाळी तो काही घरातून निघाला नाही.

          उपाशीपोटी वाटचाल करणे त्रासदायक होईल असे त्याने कारण सांगितले 

वाटसरूने सांगितले, राधाबाईने त्याला काही द्यायची गरज नाही.
त्याच्यापाशी डाळ, तांदूळ आहे, तो खिचडी शिजवणार आहे. राधाबाईने परवानगी दिली.
खिचडी शिजवण्याकरता पातेले, डाव, तेल, तूप, मीठ मसाला यांची तो मागणी करत होता. 
त्याने मागितलेल्या वस्तू पुरवण्याखेरीज राधाबाईंकडे अन्य पर्यायच नव्हता. 

खिचडी खाऊन झाली की तो घरातून जाईल या आशेने तिने त्याला पाहिजे त्या सर्व वस्तू दिल्या.
एव्हढे करून उपयोग काहीच नव्हता. वाटसरू घर सोडण्याचे नाव घेत नव्हता. 
राधाबाईला कळेना याला त्याच्या घरी कसे पाठवावे.
     दया दाखवून अनोळखी वाटसरूला मदत केल्याचा तिला पश्चाताप होत होता. 

(क्रमश:)